Edamame Boontjes 

Jumbo introduceert in 2025 een grootschalige Nederlandse oogst van edamame boontjes in zijn winkels in Nederland en België – een primeur in de retail. Dankzij het Plant Protein Forward-initiatief en een meerjarige samenwerking met telers, zoals Harry’s Farm, wordt de lokale teelt opgeschaald. Dit biedt boeren afzetgarantie en draagt bij aan duurzamere landbouw. Hiermee zet Jumbo een stap vooruit in het aanbieden van lokale, plantaardige en duurzame producten. 

Regeneratieve landbouw - ‘wortel collectief’ en aardappelen

Samen met Agrifirm, Ardo en Unilever werkt Jumbo sinds de zomer van 2024 in het ‘wortel collectief’ aan een project om regeneratieve landbouw te stimuleren. Als familiebedrijf vindt Jumbo het belangrijk om zuinig te zijn op landbouwgrond, zodat klanten van nu maar ook toekomstige generaties van goed eten van eigen bodem kunnen blijven genieten. Met deze vorm van landbouw, blijft de bodem gezond en veerkrachtig. De verse waspeen van Jumbo wordt twee keer per jaar gezaaid en geoogst. Steeds op andere akkers. De vier partijen zullen de komende jaren aan de hand van de samenwerking bijdragen aan de bredere kennisontwikkeling over regeneratieve landbouw in Nederland.  

Daarnaast heeft Jumbo in 2025 als eerste landelijke supermarktketen in Nederland regeneratief geteelde aardappelen gelanceerd onder de lijn 'Van Goede Aarde'. Deze aardappelen, geteeld door Jeroen Klompe in de Hoeksche Waard, richten zich op herstel van de bodem, biodiversiteit, en minder CO₂-uitstoot  

Gewasbescherming 

Jumbo hanteert bovenwettelijke eisen op verse groente en fruit om zowel de kwaliteit en veiligheid van onze producten te kunnen garanderen en tegelijkertijd de impact op het milieu te verminderen. Jumbo laat maximaal de helft (50%) van zowel de wettelijk vastgestelde Europese MRL’s (Maximale Residu Limiet) als van de nationale ARFD (Acute Referentie Dosis) toe. Ook hanteert Jumbo een zogeheten zwarte lijst met middelen die niet worden geaccepteerd. Deze lijst is gebaseerd op de lijst van de World Health Organization. Alle telers die aan Jumbo leveren zijn minimaal GLOBAL G.A.P. gecertificeerd en daarnaast zijn alle Nederlandse groente en fruit bij Jumbo On the Way to PlanetProof gecertificeerd, waarin ook criteria zijn opgesteld ten aanzien van bestrijdingsmiddelen. Leveranciers van Jumbo zijn verplicht om te werken met een geïntegreerde bestrijding van ziekten en plagen, Integrated Pest Management (IPM). IPM legt de nadruk op de groei van een gezond gewas met behulp van beschikbare natuurlijke methodes om zo het gebruik van chemische gewasbeschermingsmiddelen tot een minimum te beperken.   

Groenten en fruit van verder weg 

Jumbo is vanaf het begin lid van het Sustainable Initiative Fruits and Vegetables (SIFAV). Binnen dit samenwerkingsverband werken we aan verduurzaming van groenten en fruit van verder weg. In 2021 heeft Jumbo zich gecommitteerd aan het nieuwe SIFAV-convenant voor de periode 2021- 2025. In 2025 zal er gefocust worden hoe een vervolg te geven aan SIFAV en welke onderwerpen hierin belangrijk zijn. Onze leveranciers zijn ook aangesloten bij het convenant, zodat we gezamenlijk de juiste stappen kunnen zetten. De ambities van dit convenant betreffen zowel milieu- als sociale aspecten van groente- en fruitteelt. De implementatie van een robuust due diligence beleid volgens de richtlijnen van de VN en OESO is ook onderdeel van de afspraken.  

Bananen

Jumbo heeft in 2019 de ambitie uitgesproken om voor haar Nederlandse en Belgische bananenketens in 2025 het leefbaar loon gat op de plantages te dichten. Binnen het Leefbaar Loon Bananen commitment is het streven vastgelegd om in 2025 het gat tussen gangbaar en leefbaar loon met 75% te hebben verkleind. Jumbo gaat een stap verder en heeft zich gecommitteerd dit gat te dichten voor 100%.Om het leefbaar loon gat goed in kaart te brengen, vullen de plantages in de Jumbo keten jaarlijks de IDH- salarismatrix in. Daarnaast heeft IDH onderzoek gedaan naar het betalen van een bijdrage door Jumbo om het leefbaar loon gat te kunnen dichten.In 2025 is het gat voor 100% gedicht zoals eerder door ons is toegezegd, via onze leveranciers Dole en Uniban. Om het leefbaar loongat te dichten betalen we een bijdrage voor de door Jumbo afgenomen volumes. Plantagemedewerkers ontvangen deze bijdrage via vouchers voor voedsel en basisproducten. Hieronder de belangrijkste feiten voor 2025 voor de afgenomen volumes bananen voor onze supermarkten in België en Nederland:

• Gemiddelde living wage gap in % wanneer geen vrijwillige contributie wordt betaald: 23.32%
• Werknemers zonder een gap in %: 83%
• % volumes waarvoor een vrijwillige contributie betaald is en daarmee de living wage gap is gedicht: 100%
• Voorbeelden van samenwerking met andere retailers: in 2025 zijn de retailers, samen met andere belanghebbenden zoals leveranciers, producenten en standaarden, tot een akkoord gekomen over een gezamenlijke aanpak rond een aantal sleutelvragen over vrijwillige bijdragen.
• Voorbeelden van concrete projecten om mogelijke oorzaken van het leefbaar‑loongat aan te pakken: samen met andere retailers ondersteunen we het Banana Responsible Purchasing Practice Assessment, uitgevoerd door het Ethical Trade Initiative. Deze activiteit maakt deel uit van het Leefbaar loon bananen commitment. Het doel van dit assessment is inzicht krijgen in de effecten van inkooppraktijken van retailers op de werkomstandigheden van werknemers op bananenplantages.

 Impactonderzoeken 

Binnen groenten en fruit zijn er meerdere impactonderzoeken uitgevoerd. Lees meer over de impactonderzoeken naar bananen, verwerkte tomaten, mango en citrus.  

De overgang naar 1 ster Beter Leven kip was een belangrijke stap in de verdere verbetering van de leefomstandigheden van kippen en volgde logisch op de Nieuwe Standaard Kip (NSK) waarmee Jumbo in 2014 een nieuwe standaard zette op het gebied van dierenwelzijn van kippen. Met de ervaringen die zijn opgedaan met NSK hadden we een sterke basis gelegd voor een relatief gemakkelijke overgang naar de eisen van 1 ster Beter Leven. Naast 1 ster Beter Leven kip heeft Jumbo ook kipproducten met 2 sterren Beter Leven keurmerk en Biologisch in combinatie met 3 sterren Beter Leven keurmerk in de schappen. In 2024 introduceerde we de Halal Kip met 1 ster BLK, hierdoor is nu ons volledige aanbod verse kip 1 ster BLK gecertificeerd.  

Sinds begin 2026 verkopen wij geen makreel meer onder ons private label omdat de soort niet meer aan onze inkoopeisen voldoet. We bieden een alternatief aan in de vorm van gerookte forel.

Voor kweekgarnalen hebben we in 2023 een impactonderzoek laten uitvoeren. Dit heeft ertoe geleid dat:

• Sinds januari 2024 oogsteelablatie niet meer toestaan is bij de inkoop van onze verse garnalen en diepvries garnalen. Per 2025 is dit ook opgenomen in onze MVO-voorwaarden.
• We met onze leveranciers de mogelijkheden onderzoeken rondom het elektrisch verdoven (electric stunning) van Vannamei garnalen. Vanaf 2028 is dit een voorwaarde in onze MVO- en kwaliteitsvoorwaarden.

Lees op de pagina over onze impactonderzoeken meer over de bevindingen en vervolgstappen in de garnalenketen. 

Wij werken ongeveer samen met 70 BLK varkensboeren, die exclusief leveren aan Jumbo. Binnen de lange termijn samenwerking is aandacht voor kwaliteit, verduurzaming, dierenwelzijn en een goed verdienmodel voor de varkenshouders.    

Proefprojecten betere leefomstandigheden 

Binnen deze keten werkt Jumbo aan diverse pilots om de leefomstandigheden van varkens verder te verbeteren.  Samen met haar verspartner Best Star Meat Pork Van Loon Group, Dierenbescherming en Wageningen University & Research (WUR) is Jumbo in het najaar van 2023 als eerste supermarkt in Nederland met twee proefprojecten gestart. In de ene proef worden de staarten van de varkens volledig behouden. In de andere proef wordt getest met meer ruimte voor kraamzeugen en biggen. Naar verwachting zullen circa tien varkenshouders aan de proeven mee doen. Het bedrijf zal opgedane kennis en ervaringen breder delen in de sector. Meer informatie 

Zonvarken 

Sinds 2023 werkt Jumbo samen met Zonvarken. Dit concept won in 2024 de innovatie award op de consumentenbeurs Sial in Parijs. Een prijs die werd uitgereikt door dierenwelzijnsorganisatie Compassion in World Farming (CIWF). Zonvarken is een innovatief Nederlands concept dat zeer hoge eisen stelt aan dierenwelzijn en aandacht voor de natuur. De Dierenbescherming heeft aan deze producten het 3 sterren Beter Leven keurmerk toegekend, maar het concept gaat verder dan dat. Bij het ontwerp van de stallen op de boerderijen van Zonvarken is zoveel mogelijk rekening gehouden met het natuurlijke gedrag van varkens. De biggen blijven langer bij de moeder, namelijk acht weken. Ook blijven zij gedurende hun leven samen met hun broertjes, zusjes, neefjes en nichtjes. Alle Zonvarkens krijgen circulair voer dat bestaat uit rest- en retourstromen van levensmiddelen, aangevuld met vitaminen en mineralen. De daken van de stallen zijn voorzien van sedumplantjes. Omdat dit de leefomgeving van vogels, vlinders en andere insecten aantrekkelijk maakt, versterken de daken de biodiversiteit rondom de boerderij. Op de boerderij worden de mest en urine direct gescheiden en uit de stal verwijderd. Dit draagt samen met het gebruik van minder eiwit in het voedsel bij aan de luchtkwaliteit voor de dieren en de boer.  

Jumbo is gestart met de verkoop van hamlappen, filetlappen, schnitzels, varkensoesters, shoarma, procureurlappen en speklappen van Zonvarken. Het assortiment is in 2024 uitgebreid met BBQ-worsten en rookworst en is in 2025 uitgebreid met vleeswaren. Meer informatie over Zonvarken 

K-ei lekker ei - innovatief farming concept

Ook heeft Jumbo sinds de zomer van 2024 het K-ei lekker ei in de schappen liggen. Dit innovatieve ei is samen met Jumbo ontwikkeld door het Brabantse JEGG en heeft het Beter Leven keurmerk met drie sterren.  Het K-EI Lekker ei, wordt geproduceerd volgens scherpe criteria op het gebied van dierenwelzijn, waaronder het voorkomen van eendagshaantjes (d.m.v. vroege herkenning) én volgens extra duurzaamheidsaspecten met focus op circulariteit. Lees meer op: Van Dichtbij: Keilekker! - Jumbo

Een duurzaamheidskeurmerk voor zuivel en kaas 

Jumbo maakte in 2025 bekend voor de toekomst te kiezen voor één duurzaamheidskeurmerk voor al haar eigen merk zuivel- en Nederlandse kaas: On the way to PlanetProof. Met deze keuze willen we klanten meer duidelijkheid bieden en hen helpen bij het maken van een duurzamere keuze. 

Tegelijkertijd biedt Jumbo met deze stap melkveehouders perspectief om versneld duurzaam te investeren, met oog voor natuur, klimaat en dierenwelzijn. De overstap naar één keurmerk creëert eenduidigheid voor leveranciers, melkveehouders én klanten, waardoor het makkelijker wordt om de duurzamere keuze te maken in onze winkels. 

Jumbo vindt bij On the way to PlanetProof een keurmerk van Stichting Milieukeur (SMK) dat op alle relevante thema’s verduurzaamt. Het dierenwelzijnsaspect is daarbij volop in ontwikkeling. In 2025 kondigde SMK een samenwerking aan met de Dierenbescherming, eigenaar van het Beter Leven keurmerk. In een pilot onderzoeken SMK en de Dierenbescherming wat er nodig is om de daarin deelnemende On the way to PlanetProof-bedrijven stappen te laten zetten naar de dierenwelzijnscriteria van het Beter Leven keurmerk. Jumbo juicht deze samenwerking van harte toe en heeft daarom aangegeven als eerste retailer deel te nemen aan de pilot. 

Plantaardig alternatief voor yoghurt van Nederlandse bodem 

Jumbo introduceert als eerste landelijke supermarktketen plantaardige yoghurtvariaties van soja van Nederlandse bodem. Deze plantaardige producten, gemaakt door De Nieuwe Melkboer, zijn rijk aan eiwitten en vezels doordat de hele sojaboon wordt gebruikt. Het product is extra voedzaam én voorkomt grondstofverspilling omdat de hele boon wordt gebruikt. De introductie sluit aan bij Jumbo haar ambitie om meer lokaal geteelde, plantaardige en duurzame producten aan te bieden. De samenwerking is mede mogelijk gemaakt door Plant Protein Forward, een initiatief van Foodvalley dat boeren en voedselaanbieders samenbrengt voor een toekomstbestendige eiwittransitie. 

De kaas wordt geproduceerd met aandacht voor dierenwelzijn en duurzaamheid. Hierbij kan gedacht worden aan gebruik van hernieuwbare energie, reductie van CO₂-emissie, kruidenrijk grasland, voer uit de regio, maar ook weidegang, koeborstels en zachte ligplekken voor koeien. Ook is er oog voor perspectief voor de melkveehouders. De lange termijn samenwerking biedt de melkveehouders stabiliteit, zekerheid en ruimte om te investeren in verdere verduurzaming. Via het certificeringsschema van Tuurlijk! dat je hier vindt. 

Sinds juni 2024 lagen de  de eerste producten huismerk kaas gemaakt van duurzamere melk in het vers-schap.  

Een duurzaamheidskeurmerk voor kaas en zuivel 

Jumbo maakte in 2025 bekend voor de toekomst te kiezen voor één duurzaamheidskeurmerk voor al haar eigen merk zuivel- en Nederlandse kaas: On the way to PlanetProof. Met deze keuze willen we klanten meer duidelijkheid bieden en hen helpen bij het maken van een duurzamere keuze. 

Bestuursvoorzitter Guus Mensink van coöperatie DOC Kaas: “De lange termijn ketensamenwerking met Jumbo en Uniekaas Holland leidt tot verdere verduurzaming en toegevoegde waarde voor en door de hele kaasketen, daar zijn we trots op! Een groot deel van de bij ons aangesloten melkveehouders kan nu een volgende stap maken op het gebied van dierenwelzijn, natuur en klimaat en krijgt daarvoor een toeslag op de melkprijs. Dit draagt bij aan perspectief op de lange termijn, iets wat in deze tijden groot goed is voor melkveehouders.” 

Een groot aantal AGF-producten zijn standaard biologisch, zoals rode en witte kool, pompoenen en gember. We voeren biologische broden in verschillende varianten en onze hele babyvoedingslijn is biologisch. We zien tevens dat steeds meer mensen graag voor biologisch kiezen. Tegelijkertijd is biologisch niet altijd de eerste keuze voor iedereen, omdat het de perceptie heeft duur te zijn of omdat men niet goed weet wat biologische producten anders maakt. Met een ruimer assortiment en een aantrekkelijke prijs, willen we deze vraag vergroten. Daarnaast zoeken we aansluiting bij de consumentencampagne vanuit het ministerie LVVN om biologisch eten onder de aandacht te brengen bij de maatschappij. 

Cijfers

In onderstaande tabel staat het huidige biologische omzetaandeel van verschillende productgroepen bij Jumbo.

Jumbo heeft een impactonderzoek op rozen uitgevoerd in 2019 en 2020. Lees hier meer over dit onderzoek. 

• Alle soja in huismerkproducten is GMO gecertificeerd. 
• Jumbo hanteert een model waarbij het niveau voor certificering geleidelijk stijgt voor alle soja als product, ingrediënt en verwerkt in veevoer, zie MVO-voorwaarden Bijlage III voor een compleet overzicht.
• Jumbo is lid van de RTRS en via het CBL ondertekenaar van het Cerrado Manifest.  
• Daarnaast hebben wij in CBL verband de doelstelling ondertekend om in 2025 uitsluitend soja te gebruiken waarbij in geen enkele zin sprake is van ontbossing of landconversie. De zogeheten cut-off datum voor dit streven is 1 januari 2020. We onderzoeken momenteel wat het juiste plan van aanpak is om invulling te geven aan dit commitment.  

Duurzamere soja in veevoer leidt tot reductie in CO2 uitstoot 

Vanaf 2026 gaat Jumbo Supermarkten duurzamer veevoer gebruiken in haar hele varkens- en kipketen voor eigen verse vleesproducten. Dit wordt mogelijk door de toepassing van duurzamere soja. Dankzij een goede samenwerking in de toeleveringsketen met steun van het Jumbo Impactfonds wordt een CO₂-reductie van 14% in de varkensketen en 35% in de kipketen van Jumbo gerealiseerd. Het is een belangrijke bijdrage aan het verlagen van de totale klimaatimpact door Jumbo via haar toeleveringsketens. 

• Ondertekende Jumbo in 2020 het DISCO convenant, dat als doel heeft om een leefbaar inkomen voor boeren te realiseren in 2030, uitsluiten van ontbossing en het inzetten van effectieve maatregelen tegen kinderarbeid in 2025. Vanuit het DISCO-verband wordt aansluiting gezocht bij andere initiatieven in de cacaoketen, zodat we optimaal gebruik kunnen maken van de bestaande kennis.  

Tony’s Open Chain  

We hebben ons in 2023 aangesloten bij Tony’s Open Chain, een samenwerkingsinitiatief van fabrikant Tony’s Chocolonely dat partijen beweegt om zich in te zetten voor 100% slaafvrije chocolade. We kopen voortaan een groot deel van onze cacao in via Tony’s en onderschrijven daarmee de samenwerkingsprincipes, zoals het betalen van een hogere prijs voor volledig traceerbare cacao, het waarborgen van een leefbaar inkomen voor cacaoboeren en het tegengaan van uitbuiting en ontbossing in de keten. Meer informatie 

• Jumbo is lid van de Round table on Sustainable Palm Oil (RSPO).  
• Jumbo vereist sinds 2018 dat 100% van de palmolie in haar huismerkproducten gecertificeerd is volgens het 'egregated' RSPO-systeem en accepteert daarmee ook geen palmolie die in relatie gebracht kan worden met ontbossing en landconversie. We hanteren hierbij de zogeheten cut-off datum zoals vastgesteld door de RSPO.
• Alle in eigen merk wasmiddelen verwerkte palmolie en- derivaten, moet duurzaam gecertificeerd zijn conform het RSPO 'Mass Balance'. 

Bij Jumbo zetten we ons in voor duurzamere ketens en het tegengaan van ontbossing. We richten ons op producten die een hoog risico vormen voor ontbossing en conversie, zoals soja, palmolie en cacao. Daarnaast breiden we onze focus uit naar koffie, rundvlees en papier om te voldoen aan de Europese ontbossingswetgeving (EUDR). 

Hoogrisicoproducten en onze aanpak: 

• Koffie: We zorgen ervoor dat onze koffie gecertificeerd is door Rainforest Alliance (RFA) of Fairtrade en biologisch is.
• Rundvlees: Al het spiervlees komt uitsluitend uit Nederland en het verwerkte vlees halen we enkel uit Europa, wat het risico op ontbossing vermindert.
• Papier: Ons papier is gecertificeerd met FSC (Forest Stewardship Council) PEFC (Programme for the Endorsement of Forest Certification) of Better Biomass.
• Soja: We certificeren soja middels impact via een separaat model in onze MVO-voorwaarden.
• Palmolie: Onze palmolie is gecertificeerd door de Roundtable on Sustainable Palm Oil (RSPO).
• Cacao: Onze cacao is gecertificeerd door Rainforest Alliance (RFA), Fairtrade of via Tony’s Open Chain, en het betalen van leefbaar inkomen voor cacaoboeren is één van de doelstellingen binnen DISCO

We weten dat certificering alleen niet voldoende is om aan de EUDR te voldoen. Certificering biedt echter wel een belangrijke borging voor ontbossingsvrije ketens. De EUDR gaat verder door, ook op polygoon niveau, om te controleren of dit klopt en vraagt een Due Diligence Statement per batch. Voor grote en middelgrote bedrijven, zoals Jumbo, geldt de EUDR vanaf 30 december 2026 

Daarnaast hebben we een 'Open letter on the protection of the Amazon' ondertekend: Jumbo heeft net zoals andere wereldwijd opererende fabrikanten en retailers bij de Braziliaanse overheid erop aangedrongen om de bescherming van het Amazonegebied niet te ondermijnen. In juli 2021 hebben we hiervoor een nieuwe open brief ondertekend, gericht aan het Nationaal Congres van Brazilië. Daarin worden afgevaardigden en senatoren opgeroepen om tegen een nieuwe wet te stemmen die tot verdere vernietiging van het regenwoud in het Amazonegebied zou kunnen leiden.  

Als aanvulling hebben we ook in 2017 als onderdeel van CBL namens alle Nederlandse supermarkten het Cerrado Manifesto ondertekend. Dit is een reactie op een oproep van NGO's om in actie te komen tegen ontbossing en het verlies van vegetatie in het Braziliaanse Cerrado-gebied te stoppen.

In het impactonderzoek uit 2022 naar de keten van Indiase basmatirijst voor het Jumbo Huismerk was sprake van zekere misstanden. De belangrijkste conclusies hadden betrekking op de inzet van kinderen door migrantenfamilies, slechte arbeidsomstandigheden voor werkers die via tussenpartijen waren gecontracteerd, gezondheidsklachten als gevolg van lange werkdagen in de watervelden, en een dalende grondwaterspiegel in de omliggende dorpen. Deze kwesties zijn uitvoerig besproken met onze leverancier LT Foods. LT Foods stelt zich welwillend op bij het zoeken naar en nemen van de juiste (vervolg)stappen.  

Jumbo heeft zich in 2023 aangesloten bij het Sustainable Rice Platform (SRP) en voert in dat verband gesprekken met als doel de sociale standaarden beter te borgen in het keurmerk. In 2024 is de Jumbo Huismerk basmati-rijst SRP gecertificeerd. We streven er ook naar dat onze basmati- en jasmijnrijst als ingrediënt in overige huismerkproducten in 2026 SRP-gecertificeerd is. 

Zwarte thee uit India 

In het impactonderzoek uit 2022 naar de keten van Indiase zwarte thee voor het Jumbo Huismerk was sprake van enkele onregelmatigheden. Die hadden onder meer betrekking op het ontbreken van een klachtenmechanisme voor slechte huisvesting op één van de onderzochte theeplantages, het gebrek aan onderscheid tussen werk en vrije tijd, betaling onder de grens van een leefbaar loon, en minimale transparantie en traceerbaarheid van de thee die op de veiling wordt verkocht. Deze onregelmatigheden zijn uitvoerig besproken met onze leverancier JayTea.  

Direct na publicatie van het onderzoek heeft JayTea de bewuste huisvesting aangepast. Daarnaast heeft Jaytea in 2024 ook zeven klachtenboxen neergezet op verschillende locaties op de onderzochte theeplantages en hebben ze zelf een klachtenmechanisme opgezet. De gesprekken met Jumbo, RFA en JayTea over het opnemen van leefbaar loon binnen het RFA-keurmerk hebben niet geleid tot een duidelijke verankering van leefbaar loon in het keurmerk. Jumbo is voornemens om hier in 2025 een vervolg aan te geven.

Rozen uit Kenia 

Volgens het impactonderzoek van ImpactInstitute uit 2020 zijn geen grote onregelmatigheden geconstateerd ten aanzien van onze huismerk rozenketen uit Kenia. In dit traject hebben we nauw samengewerkt met onze ketenpartners, Impact Institute en de lokale NGO Ufadhili Trust. De belangrijkste conclusies hadden betrekking op genderdiscriminatie (met ongelijke kansen en een loonkloof tussen mannen en vrouwen als gevolg), een beperkte mate van sociale zekerheid door het ontbreken van werkeloosheid- en pensioenuitkeringen, en minimale aandacht voor gezondheid en veiligheid op de kwekerijen.   

In samenwerking met onze leverancier MM Flowers is hieraan opvolging gegeven.  MM Flowers heeft de ‘IDH call to action of Living Wage’ ondertekend en is bezig met het uitrollen van de IDH 5-stappenroutekaart voor een leefbaar loon. In 2023 is een pilot uitgevoerd ten aanzien van het invullen van de salarismatrix in de belangrijkste inkoopregio’s waaronder Oost-Afrika en Zuid-Amerika. De voornaamste feedback had betrekking op de complexiteit van de salarismatrix en de kans op onnauwkeurige resultaten. Om kwekerijen hier verder in te ondersteunen zijn gespecialiseerde trainingen gegeven om de nauwkeurigheid van de gegevens te garanderen. Daarnaast wordt in samenwerking met de kwekerijen nagedacht hoe de accuraatheid van de gegevens nog verder kan worden verbeterd, wellicht in de vorm van audits. In 2024 is een verdiepingsslag gemaakt rondom de data van de kwekerijen om de maatstaven te bepalen die nodig zijn om de living wage gap, berekend door de salarismatrix, te dichten. Dit gaat naast de financiële aspecten ook over tijdlijnen en geschikte methodes om de kloof te dichten in samenwerking met IDH. Ook is er gekeken naar voorbeelden van andere handelsproducten waar succesvol is begonnen om de living wage gap te dichten, bijvoorbeeld bij bananen.  

Wij geloven dat samenwerken met de industrie op het gebied van leefbaar loon essentieel is en we werken samen met IDH, FSI, Food Network For Ethical Trade en Fairtrade om de aanpak van de sector op één lijn te brengen.

Bananen uit Colombia, Ecuador & Costa Rica 

Jumbo heeft in 2019 de ambitie uitgesproken om voor haar Nederlandse en Belgische bananenketens in 2025 het leefbaar loon gat op de plantages te dichten. Binnen het Leefbaar Loon Bananen commitment is het streven vastgelegd om in 2025 het gat tussen gangbaar en leefbaar loon met 75% te hebben verkleind. Jumbo gaat een stap verder en heeft zich gecommitteerd dit gat te dichten voor 100%.

Om het leefbaar loon gat goed in kaart te brengen, hebben in 2023 plantagemedewerkers in de Jumbo keten de IDH- salarismatrix ingevuld. Daarnaast heeft IDH onderzoek gedaan naar het betalen van een bijdrage door Jumbo om het leefbaar loon gat te kunnen dichten.

In 2025 is het gat voor 100% gedicht zoals eerder door ons is toegezegd, via onze leveranciers Dole en Uniban. Om het leefbaar loongat te dichten betalen we een bijdrage voor de door Jumbo afgenomen volumes. Plantagemedewerkers ontvangen deze bijdrage via vouchers voor voedsel en basisproducten.

Tomaten uit Italië 

Samen met vakbond FNV heeft het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL) een impactonderzoek uitgevoerd in de productieketen van Italiaanse ingeblikte tomaten. Uit het onderzoek kwam naar voren dat er sprake is van slechte werkomstandigheden voor seizoenarbeiders die bij telers handmatig oogsten. Er zijn meldingen van lange werkdagen zonder pauze en slechte betaling. Deze seizoenarbeiders zijn vaak arbeidsmigranten die naar Italië komen voor werk. De Italiaanse overheid lijkt weinig te doen om deze problemen op te lossen. Ook bleek dat de gangbare keurmerken zoals Global G.A.P. GRASP onvoldoende bescherming van arbeidsmigranten bieden. In de vernieuwde versie van deze standaard, de 2.0 versie, is dit beter geregeld.   

Om een juiste risico-inschatting te kunnen maken, hebben wij in 2023 al onze leveranciers van tomatenconserven uitvoerig gesproken. Op basis van deze gesprekken hebben we besloten afscheid te nemen van een aantal leveranciers aangezien zij niet de juiste garanties konden afgeven. We werken nu alleen nog met leveranciers die mechanisch oogsten. Alle huidige leveranciers zijn gecertificeerd volgens Global G.A.P. GRASP 1.0. We streven ernaar dat zij in 2025 100% Global G.A.P. GRASP 2.0-gecertificieerd zijn en uitsluitend zijn gevestigd in Centraal of Noord-Italië. In die regio zijn de risico’s op misstanden met arbeidsmigranten kleiner dan elders in Italië. 

Citrus uit Egypte  

Uit het impactonderzoek van 2022 naar de Egyptische perssinaasappelketen voor het Jumbo Huismerk zijn geen grote onregelmatigheden naar voren gekomen. Wel is een aantal risico’s geïdentificeerd met betrekking tot de inzet van arbeidsmigranten voor seizoensarbeid, gelijkheid tussen mannen en vrouwen, watergebruik en gewasbeschermingsmiddelen. Deze risico’s zijn in gesprek met leverancier Everst Fresh opgepakt. Ook binnen het Sustainability Initiative Fruit and Vegetables (SIFAV) zijn de opties voor opvolging verkend. Uiteindelijk hebben we besloten hier geen verdere opvolging aan te geven.  

Mango uit Ivoorkust 

Uit het impactonderzoek van 2020 en 2021 naar de mangoketen uit Ivoorkust voor het Jumbo Huismerk zijn geen grote onregelmatigheden naar voren gekomen. Deze aandachtspunten zijn in gesprek met de leverancier opgepakt. Uiteindelijk hebben we besloten hier geen verdere opvolging aan te geven.  

Paddenstoelen uit Nederland 

Uit het impactonderzoek naar Nederlandse paddenstoelen in 2023 zijn geen ernstige problemen naar voren gekomen. Wel zijn zaken aan het licht gekomen die om aandacht vragen. Zo is gebleken dat medewerkers onvoldoende kennis hebben van hun rechten. Taalbarrières en het ontbreken van een vertrouwenspersoon belemmeren het indienen van klachten. De hoogte van het minimumloon is vaak niet toereikend voor zelfstandige huisvesting, waardoor medewerkers veelal afhankelijk zijn van huisvesting door de werkgever. Het gebruik van veen bij het telen van paddenstoelen kan leiden tot uitputtting van veengebieden, die essentieel zijn voor CO2-opslag en klimaatbestrijding. Het onderzoek bevat een aantal aanbevelingen. Op basis daarvan heeft Jumbo een actieplan opgesteld met de volgende punten en tijdslijnen:  

• Onze leverancier is in dialoog met de vakbonden FNV en CNV en de brancheorganisatie LTO Nederland en update Jumbo over de voortgang. Namens Jumbo zijn de afdelingen Inkoop en MVO hierbij aangesloten. Aanvang: Q1, 2025; monitoring vier keer per jaar.
• Het onderzoeken van mogelijkheden om te komen tot een hogere inkoopprijs, als onderdeel van de cao-gesprekken. Namens Jumbo neemt de afdeling Inkoop hierin het voortouw. Aanvang: Q2, 2025; monitoring twee keer per jaar.
• Het instellen van een klachtenmechanisme bij leveranciers, aangestuurd door de afdelingen Kwaliteit en MVO bij Jumbo. Aanvang: Q2, 2025; evaluatie eind 2025.
• Het geven van duurzaamheidstrainingen aan leveranciers, als onderdeel van de reguliere MVO-aanpak bij Jumbo. Aanvang: Q2, 2025, rapportage hierover volgt in het Jaarverslag 2024.  

Evaluatie: Ons actieplan heeft in 2024 stilgelegen vanwege onze veranderde inkooporganisatie. De gesprekken met onze leverancier zijn in 2025 opnieuw opgestart, de tijdslijnen voor het actieplan zijn hierop aangepast. 

Kweekgarnalen uit Vietnam en Ecuador 

Het impactonderzoek naar Vietnamese en Ecuadoriaanse kweekgarnalen (Vannamei garnalen) in 2023 bracht geen ernstige problemen aan het licht. Wel is gebleken dat het werk op de verpakkingslocaties monotoon is en staand plaatsvindt. Daarnaast is het inkomen van de medewerkers niet voldoende om er een gezin van te onderhouden. In Ecuador is een telefoonverbod op de garnalenkwekerijen ingesteld. In Vietnam zijn gevallen geconstateerd van ablatie (fysieke ingrepen die de vruchtbaarheid van vrouwelijke garnalen verhogen) en het toedienen van antibiotica. Het onderzoek bevat een aantal aanbevelingen. Op basis daarvan heeft Jumbo een actieplan opgesteld met de volgende punten en tijdslijnen:  

• Stoppen met ablatiepraktijken en het gebruik van antibiotica. Om dat te waarborgen, nemen we in onze MVO-voorwaarden specifiek de ASC en Global GAP GRASP vereisten op en stemmen dit rechtstreeks af met de leveranciers. De afdeling Inkoop neemt hierin het voortouw. Huidige status: Het verbod op oogsteelablatie staat nu officieel in onze MVO- en Kwaliteitsvoorwaarden. Dit borgen we via het Global GAP keurmerk en doorlopende afspraken met onze leveranciers.
• Beter zicht op het toewerken naar leefbaar loon door aan te sluiten bij een lopend onderzoek hierover van IDH - The Sustainable Trade Initiative in Vietnam, Ecuador en India. Namens Jumbo pakt de afdeling MVO dit op, waarna de afdeling Inkoop aanhaakt. Huidige status: In de nieuwe standaarden van het ASC keurmerk is het inzichtelijk maken van een leefbaar loon opgenomen in de voorwaarden. Daarom blijven we voor onze garnalen vasthouden aan het ASC keurmerk om de komende jaren op een uniforme manier inzicht in het leefbaar loon te krijgen.
• Verdieping multi-stakeholder initiatief van Jumbo, waar leveranciers in Vietnam en Ecuador zich bij kunnen aansluiten. Het doel is om de geïdentificeerde risico's breder aan te pakken. Namens Jumbo pakt de afdeling MVO dit op, waarna de afdeling Inkoop aanhaakt. Huidige status: Aangezien we voor onze nieuwe garnalenketen nog bezig zijn met het opzetten van de juiste ketens in verschillende landen kunnen we momenteel deze gesprekken niet voeren. Zodra de ketens vast staan, gaan we samen met de leverancier onderzoeken of een multi-stakeholder gepast is. 

Kokosmelk uit Sri Lanka 

De impactonderzoeken (onderzoek 1 en onderzoek 2)  in onze kokosmelk ketens onthulde geen ernstige problemen. Wel zijn enkele zorgpunten boven water gekomen. De plaatselijke overheid bepaalt de prijzen voor kokosnoten vanaf de farm, en deze zijn laag. Vrouwen werkzaam op de farms en bij verzamelpunten verdienen daarnaast 20% tot 30% minder dan mannen. Één van de leveranciers heeft een arbeidsbureau ingeschakeld dat ontoereikend loon betaalt. De andere leverancier heeft aangegeven de productiekosten van de farms gedetailleerd in kaart te willen brengen. Ook geeft deze leverancier aan de onlangs opgerichte Fairtrade Cooperation te willen versterken. Jumbo heeft aangeboden om samen te werken aan het ontwikkelen en bevorderen van werknemersverenigingen. Bij de andere leverancier gaat de aandacht uit naar het verbeteren van de omstandigheden voor uitzendkrachten. Dit vraagt om versterking van het HR-beleid, inclusief duidelijkere regels over verzekeringen, ziekteverlof en een gestructureerd beloningssysteem.  

De opvolging van de resultaten van ons onderzoek hebben in 2024 stilgelegen vanwege onze veranderde inkooporganisatie. De gesprekken met onze leverancier zijn in 2025 opnieuw opgestart. Ons voornemen was om in september 2025 een actieplan te publiceren. De gesprekken met verschillende partijen die ons kunnen ondersteunen bij de actiepunten uit het onderzoek zijn opgestart en worden begin 2026 verder opgepakt. Omdat deze gesprekken over een bredere scope gaan dan enkel de kokosmelk uit Sri Lanka zijn we nog niet in staat geweest een concreet actieplan te publiceren.

Vruchtgroenten uit Almeria 

Uit het impactonderzoek naar vruchtgroenten uit Zuid-Spanje (Almeria) in 2023 zijn geen ernstige problemen naar voren gekomen. Wel werden er enkele kwesties ontdekt rondom beleid en processen, zoals het ontbreken van goede training voor nieuwe medewerkers, slechte administratie van werkuren en onduidelijke loonberekeningen. Ook werd watergebrek genoemd als een groeiend probleem.  

Jumbo neemt het advies ter harte om specifiek voor Zuid-Spanje een due diligence strategie op te stellen. Met onze directe leveranciers zijn in het kader van due diligence gesprekken gevoerd om te evalueren welke stappen zijn ondernomen in relatie tot de gevonden risico's. De leveranciers hebben aangegeven hier kennis van te hebben genomen. De slechte administratie werd niet herkend en hier zal ook verder geen opvolging aan worden gegeven. 

Pangasius 

Uit het impactonderzoek naar Pangasius uit Vietnam zijn een aantal aandachtspunten naar voren gekomen, maar geen kritieke onderwerpen. Op één van de locaties hadden een aantal medewerkers geen contract en waren er geen vaste pauzemomenten. Verder was er op een van de kwekerijen geen elektriciteit aanwezig in de huisvesting van de medewerkers. De lonen op alle locaties liggen boven het minimumloon maar zijn niet op het niveau van een leefbaar loon. Een medewerker op een kwekerij had geen verzekeringskaart. Bij een kwekerij stond het recht op accomodatie niet in het contract. Voor toeleveranciers verderop in de keten was er geen proces aanwezig om de code of conduct te verifiëren en te borgen. Qua risico's op het gebied van natuur kwam met name de hoge uitstoot gerelateerd aan visvoer, en de uitstoot van vrachtwagens naar voren. Het meest complexe risico heeft te maken met een gebrek aan effectieve medewerkersvertegenwoordiging en de processen eromheen, wat gekoppeld is aan de situatie in Vietnam en niet specifiek voor de sector waar deze impact assessment betrekking op had. 

Een positieve conclusie van het onderzoek was dat het ASC keurmerk over het algemeen goed functioneert. Daarnaast was er bijna geen sprake van overwerk op de verschillende locaties. Om bovenstaande risico's, waar mogelijk, te kunnen adresseren heeft Jumbo samen met haar leverancier een actieplan opgesteld. In maart 2025 heeft een vervolggesprek plaatsgevonden tussen Jumbo en de leverancier om de voortgang van de actiepunten te bespreken. Hier is het volgende uitgekomen.

De leverancier is samen met de productielocaties en kwekerijen een intensieve opvolgingsperiode van het actieplan ingegaan. Door middel van capaciteitsopbouw en samenwerking is uitvoering gegeven aan alle te adresseren punten uit het impactonderzoek. Hiermee wordt niet aan het doel van het impactonderzoek voorbijgeschoten door verbeteringen ‘op te leggen’, maar gezamenlijk met de werknemers in Vietnam naar een gedragen uitkomst toegewerkt.

In praktijk betekent dat:

• Er een nieuw proces is opgestart waarbij alle werknemers actief geïnformeerd worden over:
  • Het nut en de noodzaak van geschreven contracten.
  • Geldende secundaire arbeidsvoorwaarden waar ze recht op hebben, zoals sociale verzekeringen, zorgverzekering en pauzetijden.
  • Het nut en de noodzaak van deelname aan de ondernemingsraad (OR) en vakbond.
• Er een nieuw proces is opgestart waarbij alle werknemers bevraagd worden welke obstakels er mogelijk zijn voor deelname aan de OR en vakbond, met een co-creatieproject tussen werknemers en de OR/vakbond om obstakels voor goede werknemersvertegenwoordiging weg te nemen. Deze zijn intussen in kaart gebracht en worden actief in de raden behandeld.
• Nieuwe en meer leden in de OR’s zijn aangenomen vanuit het productiepersoneel.
• Alle werknemers een geschreven contract en zorgverzekeringskaart hebben ontvangen, met een aanvulling waar hun recht op huisvesting en vaste en realistische pauzemomenten beschreven zijn.
• Medewerkers op de kwekerijen verbeterde toegang hebben tot sanitair, elektriciteit en entertainment in woonruimtes.
• Er een overlegstructuur is opgestart voor continue verbetering.

Pinda’s uit Argentinië

In 2024 heeft Jumbo een uitgebreid impactonderzoek laten uitvoeren naar de sociale en milieueffecten in de pindaketens in Argentinië. Uit het onderzoek kwamen risico’s naar voren zoals onvoldoende beschermingsmiddelen voor arbeiders, lage lonen, beperkte toegang tot klachtenmechanismen en milieuproblemen zoals bodemuitputting en luchtvervuiling. Op basis van deze bevindingen is een actieplan opgesteld met concrete vervolgstappen:

• Leveranciersdialoog: Frumesa en Intersnack delen de resultaten met producent Maniagro. Begin 2026 organiseert Jumbo een interactieve sessie met beide leveranciers om vervolgstappen te bespreken, zoals het verbeteren van arbeidsomstandigheden.
  Start: Q1 2026 – Verantwoordelijke afdeling Jumbo: Inkoop
• Interne bewustwording: Jumbo presenteert het onderzoek in het inkoopmanagement-overleg om gezamenlijk de resultaten te doorleven.
  Start: Q4 2025 – Verantwoordelijke afdeling Jumbo: Inkoop
• Inventarisatie van andere leveranciers: Jumbo onderzoekt welke andere leveranciers pinda’s uit Argentinië betrekken, als input voor bredere samenwerking.
  Start: Q4 2025 – Evaluatie eind 2025 – Verantwoordelijke afdeling Jumbo: Inkoop
• Branchebrede actie: Jumbo deelt het onderzoek binnen CBL-verband en verkent of gezamenlijke actie mogelijk is op sociale en milieuthema’s.
  Start: Q4 2025 – Evaluatie eind 2025 – Verantwoordelijke afdeling Jumbo: MVO

Wijn uit Australië

Vanaf 2024 hebben we een impactonderzoek uitgevoerd naar wijn uit Australië. Uit dit onderzoek zijn een aantal aandachtspunten naar voren gekomen, maar er zijn geen (ernstige) misstanden aangetroffen in de keten. Voor de aandachtspunten die uit dit onderzoek naar voren zijn gekomen hebben we een aantal acties vastgesteld:

• Onze voorwaarden op het gebied van MVO zijn niet altijd bekend voor alle partijen in onze wijnketen. We hebben in de voorwaarden duidelijker vastgelegd wat we hierin van onze directe leveranciers verwachten en voegen ook de partijen aan ons leveranciersmanagementsysteem toe waar we directe contacten mee hebben.
• Ondanks dat we bij Jumbo een klachtenlijn hebben voor (werknemers van) leveranciers, is deze nog niet beschikbaar voor alle partijen in onze keten. We zijn aan het onderzoeken of het mogelijk en haalbaar is om deze klachtenlijn ook toegankelijk te maken voor overige partijen in onze ketens.
• (Sociale) duurzaamheid was nog niet standaard onderdeel van de gesprekken met de partijen in onze wijnketen. We hebben ervoor gezorgd dat we hier ook standaard in de gesprekken bij stilstaan.